اکسیژن ساز نسل جدیدی از تجهیزات پزشکی و صنعتی ایست که بدون نیاز به کپسولهای سنگین یا مخازن پرهزینه، امکان دسترسی به اکسیژن خالص و مداوم را فراهم میکنند. این دستگاهها با استفاده از سیستم مکش هوا و فیلترهای پیشرفته، نیتروژن و گازهای اضافی را حذف کرده و تنها اکسیژن با خلوص بالا تولید میکنند. اگر به دنبال راهکاری مطمئن، ایمن و مقرونبهصرفه برای تأمین اکسیژن در منزل، مراکز درمانی یا حتی محیطهای صنعتی هستید، اکسیژنساز بهترین انتخاب است. با این دستگاه، همیشه و در هر شرایطی به اکسیژن مورد نیاز دسترسی خواهید داشت.
اکسیژن ساز چیست؟
اکسیژنساز دستگاهی پیشرفته است که با استفاده از فناوری جداسازی هوا، اکسیژن خالص را از گازهای دیگر استخراج میکند. این فرایند از طریق فیلترهای زئولیت انجام میشود که نیتروژن را جذب کرده و خروجی دستگاه را به جریان غنی از اکسیژن تبدیل میکند. این تجهیزات جایگزینی کارآمد و اقتصادی برای کپسولها و مخازن سنتی محسوب میشوند و کاربرد گستردهای در منازل، مراکز درمانی، صنایع مختلف، آبزیپروری و حتی پروژههای معدنی دارند. شرکتها متناسب با نیاز مشتری، مدلهای کوچک و قابلحمل تا سیستمهای صنعتی بزرگ را عرضه میکنند. با انتخاب یک دستگاه اکسیژنساز مناسب، میتوانید در هر زمان و مکان به اکسیژن با خلوص بالا و جریان پایدار دسترسی داشته باشید.
مطالعه بیشتر: برج خنک کننده
انواع اکسیژن ساز
دستگاههای اکسیژنساز با توجه به فناوری تولید، میزان خلوص اکسیژن، ظرفیت خروجی و محل استفاده به چند گروه اصلی تقسیم میشوند. هرکدام از این مدلها برای شرایط و نیازهای خاصی طراحی شدهاند و آشنایی با تفاوت آنها به انتخاب بهترین گزینه کمک میکند.
اکسیژنساز غشایی
در این مدل، به جای زئولیت از غشاهای فیبری نیمهتراوا استفاده میشود. در اثر فشار، مولکولهای کوچکتر اکسیژن از دیواره غشا عبور کرده و به سمت خروجی هدایت میشوند؛ در حالی که نیتروژن و سایر گازها از مسیر دیگری دفع میگردند. مزیت اصلی این دستگاهها، طراحی بدون قطعات متحرک است که باعث کاهش استهلاک و افزایش طول عمر میشود. اگرچه خلوص اکسیژن خروجی معمولاً ۳۰ تا ۴۵ درصد است و برای استفاده پزشکی مستقیم مناسب نیست، اما در صنایع پرورش ماهی، تصفیه آب و سیستمهای آتشنشانی کاربرد فراوان دارد.
اکسیژنساز شیمیایی
در شرایط اضطراری و نبود برق یا هوای فشرده، ژنراتورهای شیمیایی با فعالسازی ترکیبات واکنشپذیر، بهسرعت اکسیژن تولید میکند. این دستگاهها ترکیباتی مانند کلرات سدیم یا سوپراکسید پتاسیم را با گرما فعال کرده و اکسیژن آزاد میکنند. طول عمر بالا، عدم نیاز به انرژی خارجی، حجم کوچک و قابلیت حمل آسان، آنها را به گزینهای مناسب برای هواپیماها، معادن زیرزمینی، ایستگاههای فضایی و زیردریاییها تبدیل کرده است. سازندگان این مدلها را معمولاً در قالب کارتریجهای کوچک طراحی میکنند که میتوانند برای ۱۰ تا ۲۰ دقیقه اکسیژن مورد نیاز چند نفر را تأمین کنند.
اکسیژنساز PSA (جذب نوسانی فشار)
رایجترین و اقتصادیترین مدل اکسیژنساز، نوع PSA است که در کاربردهای پزشکی و صنعتی استفاده گستردهای دارد. در این سیستم، هوای محیط پس از فشردهسازی وارد ستونهایی حاوی زئولیت میشود. زئولیت به عنوان غربال مولکولی، نیتروژن را جذب کرده و تنها اکسیژن را عبور میدهد. نتیجه این فرآیند، تولید اکسیژن با خلوص ۹۰ تا ۹۵ درصد است که با تکرار چرخه جذب و آزادسازی، خلوص بالاتر (حتی بیش از ۹۹ درصد) نیز حاصل میشود. مزایای این مدل شامل تولید مداوم، مصرف انرژی بهینه، هزینه نگهداری پایین و عدم نیاز به مواد مصرفی گرانقیمت است. به همین دلیل، اکسیژنساز PSA انتخابی ایدهآل برای بیمارستانها، صنایع فولاد، داروسازی و واحدهای تولید گاز صنعتی به شمار میرود. جالب است بدانید همین فناوری در حالت معکوس برای تولید نیتروژن نیز استفاده میشود.
کاربردهای دستگاه اکسیژنساز در حوزههای مختلف
دستگاههای اکسیژنساز با طراحیهای متنوع، برای پاسخگویی به نیازهای گوناگون خانگی، پزشکی و صنعتی تولید میشوند. این دستگاهها نیاز به مواد مصرفی خاص ندارند و تنها با منبع برق ساده میتوانند اکسیژن مورد نیاز را تامین کنند. همچنین، در دو مدل ثابت و پرتابل (قابل حمل) عرضه میشوند که مدل پرتابل امکان جابجایی و استفاده در فضاهای مختلف را فراهم میآورد.
کاربرد اکسیژن ساز خانگی و پرتابل
- تأمین اکسیژن سالمندان و بیماران بستری در خانه
- درمان اختلالات خواب مانند آپنه و تنگی نفس شبانه
- کاهش اثرات منفی آلودگی هوا و بهبود عملکرد تنفسی
- حمایت از دوره نقاهت پس از جراحی و بستری در منزل
- افزایش ظرفیت تنفسی در حین ورزش و فعالیتهای بدنی
- درمان نارسایی قلبی و کمخونی ناشی از کمبود اکسیژن در خون
- اکسیژندرمانی بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی (COPD)
- قابلیت استفاده در سفر، خودرو یا محل کار بهخصوص با مدلهای پرتابل
کاربرد اکسیژن ساز صنعتی و تخصصی
- تولید خمیر کاغذ و فرآوری سلولز: نقش کلیدی در فرآیند سفیدسازی بدون کلر و تولید پایدار کاغذ
- استخراج فلزات گرانبها: کمک به فرآیند شستشوی سیانیدی و افزایش راندمان استخراج طلا و سایر فلزات
- ضدعفونی مواد غذایی و دارویی: افزایش میزان اکسیژن محلول در آب در صنعت آبزیپروری برای رشد بهتر ماهیها و کاهش تلفات
- جوشکاری و برش فلزات: دقت بالا در برش فلزات ضخیم و سخت، استفاده در جوشکاری و برش اکسیاستیلن برای تولید حرارت بالا
- صنعت ازنسازی و تصفیه آب: تولید اکسیژن خالص بهعنوان ماده اولیه ژنراتورهای ازن در تصفیه آب شهری، آب بستهبندی و فاضلاب
- تصفیه آب آشامیدنی: اکسیژنهسازی آب برای حذف ترکیبات مضر، کاربرد در ایستگاههای آب شیرینکن صنعتی برای تولید آب پاک و سالم
- صنعت شیشهسازی: تأمین شعلهی داغتر و یکنواختتر برای شکلدهی دقیق قطعات شیشهای، کاهش مصرف سوخت نسبت به هوای معمولی
- صنایع فولاد و فلزات: استفاده در کورههای اکسیژنی برای افزایش راندمان ذوب و کربنزدایی، کاهش زمان حرارتدهی و بهینهسازی مصرف سوخت
- تصفیه فاضلاب و صنایع زیستمحیطی: تسریع فرآیند اکسیداسیون و حذف آلایندهها، تأمین اکسیژن لازم برای فعالیت بیولوژیکی باکتریها در سیستمهای لجن فعال
- حوزه پزشکی و درمانی: تأمین اکسیژن خالص برای بیمارستانها، کلینیکها و مراکز اورژانس، استفاده در اتاقهای عمل، بخش مراقبتهای ویژه (ICU) و دستگاههای تنفس مصنوعی و تولید ازن پزشکی جهت استریلیزاسیون و ضدعفونی
- کاربردهای ویژه در شرایط محیطی خاص: این دستگاهها در محیطهایی مانند ایستگاههای فضایی، زیردریاییها، تجهیزات غواصی و سامانههای تنفسی بسته کاربرد دارند. طراحان این سامانهها، آنها را همراه با سیستمهای حذف دیاکسیدکربن (اسکرابر CO₂) به کار میبرند تا تعادل گازهای تنفسی در فضاهای بسته حفظ شود.
مطالعه بیشتر: اگزاست فن
عملکرد دستگاه اکسیژن ساز
مکانیزم عملکرد دستگاههای اکسیژنساز، بهویژه مدلهای مجهز به فناوری جذب نوسانی فشار (PSA)، بر پایه اصول ترمودینامیک، فیزیک گازها و شیمی سطحی طراحی شده است. این فناوری با بهرهگیری از تفاوت جذب مولکولهای نیتروژن و اکسیژن توسط مواد جاذب در فشارهای مختلف، اکسیژن خالص را از هوای محیط استخراج میکند.
فرآیند با مکش هوای محیط آغاز میشود. هوای ورودی که شامل حدود ۷۸ درصد نیتروژن، ۲۱ درصد اکسیژن و مقادیر اندکی گازهای دیگر است، توسط کمپرسور داخلی تا فشار ۲ تا ۳ بار فشرده میشود. سپس این هوا از بسترهای زئولیت عبور میکند. زئولیت، یک آلومینوسیلیکات بلوری با ساختار متخلخل، در فشار بالا نیتروژن را بهطور انتخابی جذب میکند و اجازه عبور به اکسیژن میدهد.
مولکولهای اکسیژن پس از عبور از بستر، در مخزن مخصوص با خلوص ۹۰ تا ۹۶ درصد ذخیره میشوند و به سیستمهای تنفسی یا خطوط صنعتی منتقل میگردند. زمانی که بستر زئولیت از نیتروژن اشباع میشود، سیستم فشار را کاهش میدهد تا نیتروژن آزاد شود و ستون آماده چرخه بعدی گردد. در همین زمان ستون دوم وارد فاز جذب میشود تا فرآیند تولید اکسیژن بدون وقفه ادامه پیدا کند. این چرخه متناوب دو ستونه، تولید پایدار و مداوم اکسیژن را تضمین میکند.
کل سامانه بدون نیاز به مواد شیمیایی مصرفی یا شارژ گاز کار میکند و تنها به برق برای راهاندازی کمپرسور و کنترلکنندههای الکترونیکی متکی است. با توجه به تولید لحظهای اکسیژن و حذف نیاز به کپسولهای تحت فشار، این فناوری هم در مصارف پزشکی خانگی و هم در مقیاس صنعتی بهطور گسترده استفاده میشود.
اجزای اصلی دستگاه اکسیژن ساز
- مخزن ذخیره اکسیژن: اکسیژن تولیدشده بهصورت مستقیم خارج نمیشود، بلکه ابتدا در مخزن ذخیره جمعآوری شده تا میزان خروجی بهطور دقیق تنظیم شود. سپس اکسیژن طبق نیاز کاربر یا دستگاه مصرفکننده، به بیرون هدایت میشود.
- سیلندرهای زئولیت: این سیلندرها قلب فرآیند تولید اکسیژن هستند. به کمک ساختار متخلخل و خاصیت جذب انتخابی زئولیت، نیتروژن موجود در هوا جدا شده و تنها اکسیژن خالص عبور میکند. این بخش اصلیترین نقش را در افزایش خلوص اکسیژن خروجی دارد.
- فلومتر: فلومتر ابزاری است که امکان تنظیم دقیق دبی و فشار اکسیژن خروجی را به کاربر میدهد. بسته به میزان خلوص مورد نیاز و ابعاد فضای استفاده، میتوان میزان خروجی را تغییر داد. اکسیژنسازها معمولاً بر اساس حداکثر ظرفیت خروجی (بر حسب لیتر در دقیقه) دستهبندی میشوند.
- فیلترها: اکسیژنسازها مجهز به فیلترهای متنوعی هستند که وظیفه آنها جذب گردوغبار، ذرات معلق، آلودگیها و باکتریهای موجود در هوا است. بسیاری از این فیلترها قابل شستوشو و استفاده مجدد بوده و برای حفظ راندمان دستگاه، لازم است در بازههای زمانی مشخص که توسط شرکت سازنده توصیه شده، تمیز یا تعویض شوند.
- کمپرسور هوا: کمپرسور وظیفه دارد هوای محیط را به داخل دستگاه مکش و متراکم کند. این بخش بعد از فیلترهای تصفیه هوا قرار دارد و پس از حذف آلودگیها، فرآیند فشردهسازی هوا را آغاز میکند. هنگام انتخاب اکسیژنساز، توجه به میزان صدای تولیدی کمپرسور اهمیت زیادی دارد، زیرا صدای زیاد میتواند در استفاده طولانیمدت، بهخصوص در محیطهای مسکونی یا هنگام خواب، آزاردهنده باشد.
- مخزن مرطوبکننده: اکسیژن خروجی پیش از ورود به سیستم تنفسی، از آب موجود در لیوان مرطوبکننده عبور میکند تا رطوبت لازم را داشته باشد. برای حفظ سلامت دستگاه و کارایی بهتر، شلنگ و لیوان مرطوبکننده باید بهطور مرتب شستوشو شوند. همچنین توصیه میشود فقط از آب مقطر یا آب تصفیهشده خانگی استفاده کنید، زیرا استفاده از آب لولهکشی میتواند موجب رسوب، کاهش عملکرد و آسیب به دستگاه شود.
مطالعه بیشتر: سختی گیر رزینی
مزایای استفاده از دستگاه اکسیژن ساز
مهمترین ویژگی این دستگاه، تولید مستمر و آنی اکسیژن از هوای محیط است؛ به طوری که تا زمانی که دستگاه به برق متصل باشد، اکسیژن با خلوص بالا (تا ۹۵٪ در برخی مدلها) بدون وقفه تأمین میشود. این مزیت موجب افزایش ایمنی و حذف خطرات ناشی از فشار بالای کپسولها میشود و نیاز به حمل و نقل و ذخیرهسازی مخازن سنگین را برطرف میکند.
از نظر اقتصادی، دستگاه اکسیژن ساز هزینههای عملیاتی کمتری در بلندمدت دارد. برخلاف کپسولها که نیازمند شارژ مکرر و هزینههای تکرارشونده هستند، این دستگاهها با فناوری جذب مولکولی و فیلترهای تخصصی به صورت خودکار و بهینه کار میکنند. همچنین بسیاری از مدلهای پیشرفته دارای نمایشگر دیجیتال، سیستم هشدار کاهش خلوص یا فشار و قابلیت کنترل هوشمند هستند که مدیریت و نظارت بر عملکرد دستگاه را آسان میسازد.
از لحاظ کاربری، مدلهای خانگی و پرتابل با ابعاد کوچک، صدای کم و مصرف برق بهینه، قابلیت استفاده در محیطهای مختلف را دارند. دستگاههای صنعتی نیز با ساختار مقاوم و ماژولار، توانایی کار در شرایط سخت و تولید اکسیژن با خلوص بالا (تا ۹۹٪) را دارند و برای استفاده شبانهروزی طراحی شدهاند. علاوه بر این، دستگاه اکسیژن ساز سازگار با محیط زیست است و با حذف نیاز به جابجایی مخازن، تولید گازهای گلخانهای را کاهش میدهد. در مجموع، این دستگاهها انتخابی هوشمندانه، ایمن و مقرون به صرفه برای مصارف خانگی و صنعتی هستند.
اکسیژن ساز خانگی
اکسیژنسازهای خانگی قابل حمل (پرتابل) با پیشرفت فناوری به دستگاههایی کوچک، سبک و کمصدا تبدیل شدهاند که عملکرد قابل توجهی دارند. برخلاف مدلهای سنگین و ثابت قدیمی، این نوع اکسیژنسازها بهراحتی قابل حمل هستند و برای استفاده در سفر یا خارج از خانه ایدهآل میباشند. این دستگاهها در ظرفیتهای متنوعی مانند ۳، ۵، ۸ و ۱۰ لیتر بر دقیقه عرضه میشوند و اغلب همراه با فیلتر، مرطوبکننده و سوند بینی ارائه میگردند. میزان مصرف اکسیژن بر اساس توصیه پزشک و شرایط فردی (مانند استراحت، خواب یا فعالیت) تعیین میشود.
در شهرهای آلوده، اکسیژنسازهای پرتابل میتوانند به حفظ سلامت دستگاه تنفسی کمک کنند، چرا که هوای معمولی تنها شامل ۲۱% اکسیژن است و این دستگاهها با افزایش درصد اکسیژن هوا، تنفس را آسانتر و مطمئنتر میکنند. برای فضاهای محدود خانگی یا کاری، اکسیژنساز پرتابل گزینهای مناسب، قابل اطمینان و کارآمد برای تأمین هوای غنی از اکسیژن است.
اکسیژن ساز بیمارستانی
دستگاه اکسیژنساز بیمارستانی یکی از تجهیزات پزشکی حیاتی است که با تصفیه و تمرکز اکسیژن موجود در هوای محیط، اکسیژن خالص و غنیشده را بهطور پیوسته در اختیار بیمارانی قرار میدهد که سطح اکسیژن خون آنها کاهش یافته است. این دستگاه کاربرد گستردهای در درمان بیماران مبتلا به بیماریهای حاد ریوی، آسم، پنومونی، نارسایی قلبی و حتی برای افراد سالم جهت رفع خستگی روزانه دارد.
در فرآیند عملکرد این دستگاه، کمپرسور هوای محیط را به داخل میکشد و مولکولهای نیتروژن توسط مواد متخلخل زئولایت جذب میشوند، در حالی که اکسیژن از میان آنها عبور کرده و جمعآوری میشود. پس از جذب اکسیژن، فشار کاهش مییابد و نیتروژن جذبشده به هوا بازمیگردد. این فرآیند اجازه میدهد که اکسیژن با خلوص تقریباً ۹۶٪ (حدود پنج برابر بیشتر از هوای معمولی) به بیماران ارائه شود.
در محیطهای بیمارستانی که نصب کپسول اکسیژن خطرناک یا غیرممکن است، استفاده از دستگاههای اکسیژنساز بهترین گزینه به شمار میرود. همچنین، برای بیمارانی که نیازمند اکسیژن با فشار بالاتر و بهصورت مستمر هستند، این دستگاهها علاوه بر افزایش رفاه بیمار، هزینههای درمان را نیز کاهش میدهند. استفاده از اکسیژنسازهای بیمارستانی، راهحلی ایمن، کارآمد و مقرونبهصرفه برای تأمین نیازهای اکسیژنی بیماران است.
مهمترین کاربرد اکسیژن ساز بیمارستانی
- دیسپلازی ریوی (BPD): بیماری شدید ریه که اغلب در نوزادان مبتلا به RDS رخ میدهد و نیاز به حمایت طولانی مدت تنفسی دارد.
- آپنه خواب: اختلال خواب که باعث توقف موقت تنفس در طول خواب میشود. در موارد خاص، علاوه بر درمانهای اصلی، اکسیژنتراپی نیز برای بیماران تجویز میشود.
- بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD): بیماری مزمنی که جذب اکسیژن توسط ریهها را دشوار میکند. اکسیژنتراپی با دستگاه اکسیژنساز، به بهبود تنفس بیماران کمک میکند.
- پنومونی (ذاتالریه): عفونتی که باعث التهاب کیسههای هوایی ریه و گاهی پر شدن آنها با مایع میشود. پزشکان برای بسیاری از بیماران مبتلا به ذاتالریه اکسیژنتراپی تجویز میکنند تا عملکرد تنفسی آنها بهبود یابد.
- فیبروز کیستیک: بیماری ژنتیکی نادر که باعث تولید مخاط غلیظ و چسبناک در ریهها و دستگاه گوارش میشود و مجاری را مسدود میکند. استفاده از اکسیژنساز میتواند به بهبود وضعیت تنفسی کمک کند.
- آسم: در این بیماری، التهاب مجاری هوایی و ترشح بیشازحد مخاط، فرآیند تنفس را دشوار میکند. هنگام حمله آسم یا پس از آن، استفاده از اکسیژنساز با افزایش سطح اکسیژن خون، به بهبود تنفس بیمار کمک میکند.
- سندرم پریشانی تنفسی (RDS): اختلالی که بیشتر نوزادان نارس را تحت تأثیر قرار میدهد و به دلیل کمبود سورفکتانت باعث سقوط ریهها و سختی تنفس میشود. اکسیژنساز به تأمین اکسیژن لازم برای نوزادان کمک کرده و عوارض را کاهش میدهد.
مطالعه بیشتر: انواع کویل مسی
قیمت اکسیژن ساز
دستگاههای اکسیژنساز، اعم از نمونههای وارداتی با برندهای چینی و آمریکایی و همچنین محصولات ساخت ایران، به دلیل مزایای فراوان، محبوبیت زیادی بین کاربران دارند. این دستگاهها در حوزههای مختلفی مانند صنایع متالورژی، شیمیایی، حفاظت محیط زیست، مصالح ساختمانی، صنایع سبک، پزشکی، آبزیپروری، بیوتکنولوژی و تصفیه فاضلاب کاربرد گستردهای دارند. قیمت دستگاههای اکسیژنساز بسته به نوع، برند و کاربرد آنها متغیر است. برای نمونههای خانگی، میتوان با هزینهای دربازه حدود ۱۵ تا ۸۶ میلیون تومان دستگاه مناسبی تهیه کرد. اما برای مدلهای صنعتی و بیمارستانی، قیمتها متغیر بوده و به دلیل تأثیر عوامل متعدد، ارائه قیمت مشخص معمولاً امکانپذیر نیست.
مطالعه بیشتر: فایبرگلاس چیست؟